Άρθρο μας αναρτημένο στο Περιγλώσσιο.
Τετάρτη, 01 Αυγούστου 2007
Ταξίδια! Hello; may I help you?
Γαλλία, Παρίσι, 1η Αυγούσου 13:14 μμ, Διεθνές Αεροδρόμιο, Charle de Gaulle: «Mr. Papadopoulos is kindly requested to proceed to gate…». Ισπανία, Αεροδρόμιο Μαδρίτη-Barajas, «Mr. Papadopoulus is kindly requested to proceed to gate… Στοκχόλμη, Αεροδρόμιο Arlanda (ψιθυριστά): «Μαμά και αυτοί Έλληνες είναι, τους άκουσα να μιλάνε…».
Ταξίδια ατόμων, ταξίδια κοινωνιών, ταξίδια ιδεών, κειμένων και ταυτοτήτων. Ποτέ πριν οι άνθρωποι δεν είχαν τόσα κοινά σε τόσο εκτεταμένη γεωγραφικά περιοχή. Πράγματι, αυτό που χαρακτήριζε την Ευρωπαϊκή τουλάχιστον κοινωνία πριν από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο είναι ο περιορισμός του βεληνεκούς του ατόμου μέσα στα στενά πλαίσια που το όριζε η κοινότητά του. Λίγοι ήταν δε αυτοί που είχαν την δυνατότητα να προσεγγίσουν αστικά κέντρα, που και αυτά ήταν συγκριτικά κατά πολύ μικρότερα από τα σύγχρονα αντίστοιχά τους. Αυτό όμως άλλαξε ραγδαία τις επόμενες δεκαετίες. Τα παιδιά γέννιουνται μέσα σ’ ένα κοινό πολιτισμικό πλαίσιο και αποκτούν κοινά ερεθίσματα ήδη από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους.
Τα προϊόντα του σύγχρονου πολιτισμού είναι κοινά για όλους τους ανθρώπους της ευρωπαϊκής ηπείρου και όχι μόνο. Το κινητό τηλέφωνο, το αυτοκίνητο, το τζιν, ο υπολογιστής κτλ. ως υλικά προϊόντα, οι μουσικές παραγωγές, τα κινούμενα σχέδια, οι κινηματογραφικές ταινίες, τα βιβλία είναι στοιχεία που αναγνωρίζονται πολύ εύκολα από τη Σουηδία μέχρι την Ιταλία και από την Ισπανία μέχρι τη Ρωσία. Μία καθ’ όλα φυσιολογική συζήτηση σήμερα μεταξύ ανθρώπων από διαφορετικές εθνικότητες και κράτη με θέμα την αγαπημένη ταινία, την εθνική Βραζιλίας, τον πόλεμο στο Ιράκ και την υπερθέρμανση του πλανήτη, θα φάνταζε ίσως και αδύνατη πριν από μερικά χρόνια. Έτσι, σήμερα οι άνθρωποι (κατ)έχουν κοινά γνωστικά σχήματα, έχουν κοινά αντικείμενα αναφοράς, που τους επιτρέπουν να διατυπώνουν απόψεις, κρίσεις, να συμφωνούν και να διαφωνούν ως προς αυτά.
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής που δημιουργείται κατεξοχήν μέσα στα αστικά κέντρα, οι απαιτήσεις και οι προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης διαμόρφωσαν τις κοινωνικές δομές και κατά συνέπεια την ίδια τη γλώσσα. Οι γλώσσες προσαρμόζονται σχεδόν με την ίδια ταχύτητα στην κοινωνική μεταβολή και ανανεώνονται σε διάφορα επίπεδα και από διαφορετικές πηγές. Περισσότερο προφανείς είναι οι αλλαγές σε επίπεδο λεξιλογίου. Σε ποια άραγε σύγχρονη γλώσσα δεν υπάρχει μία ή και περισσότερες λέξεις για τον ηλεκτρονικό υπολογιστή, το κινητό τηλέφωνο, το αυτοκίνητο κ.τ.ό.
Οι πηγές γλωσσικού εμπλουτισμού είναι πολλές και διάφορες όπως για παράδειγμα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι επιστημονικές και επαγγελματικές κοινότητες, ο τουρισμός κτλ. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η δημιουργία κοινών κειμενικών ειδών, που επιφέρουν παρόμοιους διαγλωσσικά τρόπους έκφρασης και επικοινωνίας. Ο τρόπος που γράφεται ένα άρθρο σε μία εφημερίδα μπορεί να καθορίζεται από πρότυπα που προέρχονται από άλλες γλωσσικές κοινότητες, το ίδιο και ο τρόπος που γίνεται η εκφώνηση ενός δελτίου ειδήσεων. Άραγε πόσο διαφέρει το επιστημονικό κείμενο ενός φυσικού στην Ελλάδα από ένα αντίστοιχο κείμενο στην Ισπανία, όχι μόνο ως προς το ύφος αλλά και ως προς το λεξιλόγιο; Καινούργιες ανάγκες δημιουργούν καινούργιους τρόπους έκφρασης και διαμορφώνουν ανάλογα τη γλώσσα.
Βέβαια, υπάρχουν και δυσχέρειες που προκαλούνται από την άνιση υπεροχή ορισμένων γλωσσών σε άλλες στο σύγχρονο κόσμο, που διαφαίνεται στην περίπτωση της αγγλικής. Η επιβολή αυτής της γλώσσας στο διαδίκτυο, στις επιστημονικές κοινότητες κτλ. έχει ως αποτέλεσμα συχνά τη δημιουργία αντιδράσεων από ανθρώπους που αισθάνονται ότι η ταυτότητά τους απειλείται. Ο Manuel Muñoz στην εφημερίδα “The New York Times” παρουσιάζει τη δεινή κατάσταση στην οποία περιέρχεται συχνά ένας ισπανόφωνος μεξικανός, όταν περνά στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η Αγγλική, η γλώσσα με γόητρο, ασκεί πίεση σε μη αγγλόφωνους ομιλητές ώστε να αποβάλουν στοιχεία γλωσσικά τα οποία τους χαρακτηρίζουν σε ατομικό επίπεδο. Η γλώσσα (η αγγλική) γίνεται στοιχείο επιβολής στο άτομο, σε διαφορετική περίπτωση αυτό δεν ακολουθεί τους κανόνες που θέτει η συγκεκριμένη κοινωνία. Το παράδειγμα του Muñoz, υποδηλώνει ότι τα άτομα μέλη τοπικών κοινωνιών είναι σε θέση να θέτουν κάποια όρια, αντιδρώντας σύμφωνα με ένα καλυμμένο γόητρο για την ιδιαίτερή τους γλώσσα. Διατηρούν επίσης ορισμένες σταθερές που χαρακτηρίζουν τα άτομα και σε προσωπικό επίπεδο όπως είναι το όνομα, που ταυτόχρονα σε πλείστες περιπτώσεις δείχνει και τη γλωσσική κοινότητα προέλευσης ή καταγωγής.
Η γλώσσα επομένως είναι ένα από τα στοιχεία μέσα από τα οποία διαφαίνεται η κοινωνική πρόοδος, η εξέλιξη και η προσαρμογή στις σύγχρονες απαιτήσεις. Ωστόσο, η γλώσσα παραμένει ένα στοιχείο ταυτότητας. Ο κύριος Παπαδόπουλος στη Μαδρίτη ή στο Παρίσι, φέρει χαρακτηρισμένη στο όνομά του την εθνική του καταγωγή. Ενώ, η ελληνική γλώσσα σε ένα διαφορετικό γλωσσικά περιβάλλον, προκαλεί ιδιαίτερα αισθήματα στο παιδάκι που ταξιδεύει με τη μαμά του στη Σουηδία. Με άλλα λόγια ενώ υπάρχει μία σύγκλιση των γλωσσών μεταξύ τους, αυτό δεν συνεπάγεται με την εξομοίωση ή την απώλειά τους.
Τα προϊόντα του σύγχρονου πολιτισμού είναι κοινά για όλους τους ανθρώπους της ευρωπαϊκής ηπείρου και όχι μόνο. Το κινητό τηλέφωνο, το αυτοκίνητο, το τζιν, ο υπολογιστής κτλ. ως υλικά προϊόντα, οι μουσικές παραγωγές, τα κινούμενα σχέδια, οι κινηματογραφικές ταινίες, τα βιβλία είναι στοιχεία που αναγνωρίζονται πολύ εύκολα από τη Σουηδία μέχρι την Ιταλία και από την Ισπανία μέχρι τη Ρωσία. Μία καθ’ όλα φυσιολογική συζήτηση σήμερα μεταξύ ανθρώπων από διαφορετικές εθνικότητες και κράτη με θέμα την αγαπημένη ταινία, την εθνική Βραζιλίας, τον πόλεμο στο Ιράκ και την υπερθέρμανση του πλανήτη, θα φάνταζε ίσως και αδύνατη πριν από μερικά χρόνια. Έτσι, σήμερα οι άνθρωποι (κατ)έχουν κοινά γνωστικά σχήματα, έχουν κοινά αντικείμενα αναφοράς, που τους επιτρέπουν να διατυπώνουν απόψεις, κρίσεις, να συμφωνούν και να διαφωνούν ως προς αυτά.
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής που δημιουργείται κατεξοχήν μέσα στα αστικά κέντρα, οι απαιτήσεις και οι προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης διαμόρφωσαν τις κοινωνικές δομές και κατά συνέπεια την ίδια τη γλώσσα. Οι γλώσσες προσαρμόζονται σχεδόν με την ίδια ταχύτητα στην κοινωνική μεταβολή και ανανεώνονται σε διάφορα επίπεδα και από διαφορετικές πηγές. Περισσότερο προφανείς είναι οι αλλαγές σε επίπεδο λεξιλογίου. Σε ποια άραγε σύγχρονη γλώσσα δεν υπάρχει μία ή και περισσότερες λέξεις για τον ηλεκτρονικό υπολογιστή, το κινητό τηλέφωνο, το αυτοκίνητο κ.τ.ό.
Οι πηγές γλωσσικού εμπλουτισμού είναι πολλές και διάφορες όπως για παράδειγμα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι επιστημονικές και επαγγελματικές κοινότητες, ο τουρισμός κτλ. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η δημιουργία κοινών κειμενικών ειδών, που επιφέρουν παρόμοιους διαγλωσσικά τρόπους έκφρασης και επικοινωνίας. Ο τρόπος που γράφεται ένα άρθρο σε μία εφημερίδα μπορεί να καθορίζεται από πρότυπα που προέρχονται από άλλες γλωσσικές κοινότητες, το ίδιο και ο τρόπος που γίνεται η εκφώνηση ενός δελτίου ειδήσεων. Άραγε πόσο διαφέρει το επιστημονικό κείμενο ενός φυσικού στην Ελλάδα από ένα αντίστοιχο κείμενο στην Ισπανία, όχι μόνο ως προς το ύφος αλλά και ως προς το λεξιλόγιο; Καινούργιες ανάγκες δημιουργούν καινούργιους τρόπους έκφρασης και διαμορφώνουν ανάλογα τη γλώσσα.
Βέβαια, υπάρχουν και δυσχέρειες που προκαλούνται από την άνιση υπεροχή ορισμένων γλωσσών σε άλλες στο σύγχρονο κόσμο, που διαφαίνεται στην περίπτωση της αγγλικής. Η επιβολή αυτής της γλώσσας στο διαδίκτυο, στις επιστημονικές κοινότητες κτλ. έχει ως αποτέλεσμα συχνά τη δημιουργία αντιδράσεων από ανθρώπους που αισθάνονται ότι η ταυτότητά τους απειλείται. Ο Manuel Muñoz στην εφημερίδα “The New York Times” παρουσιάζει τη δεινή κατάσταση στην οποία περιέρχεται συχνά ένας ισπανόφωνος μεξικανός, όταν περνά στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η Αγγλική, η γλώσσα με γόητρο, ασκεί πίεση σε μη αγγλόφωνους ομιλητές ώστε να αποβάλουν στοιχεία γλωσσικά τα οποία τους χαρακτηρίζουν σε ατομικό επίπεδο. Η γλώσσα (η αγγλική) γίνεται στοιχείο επιβολής στο άτομο, σε διαφορετική περίπτωση αυτό δεν ακολουθεί τους κανόνες που θέτει η συγκεκριμένη κοινωνία. Το παράδειγμα του Muñoz, υποδηλώνει ότι τα άτομα μέλη τοπικών κοινωνιών είναι σε θέση να θέτουν κάποια όρια, αντιδρώντας σύμφωνα με ένα καλυμμένο γόητρο για την ιδιαίτερή τους γλώσσα. Διατηρούν επίσης ορισμένες σταθερές που χαρακτηρίζουν τα άτομα και σε προσωπικό επίπεδο όπως είναι το όνομα, που ταυτόχρονα σε πλείστες περιπτώσεις δείχνει και τη γλωσσική κοινότητα προέλευσης ή καταγωγής.
Η γλώσσα επομένως είναι ένα από τα στοιχεία μέσα από τα οποία διαφαίνεται η κοινωνική πρόοδος, η εξέλιξη και η προσαρμογή στις σύγχρονες απαιτήσεις. Ωστόσο, η γλώσσα παραμένει ένα στοιχείο ταυτότητας. Ο κύριος Παπαδόπουλος στη Μαδρίτη ή στο Παρίσι, φέρει χαρακτηρισμένη στο όνομά του την εθνική του καταγωγή. Ενώ, η ελληνική γλώσσα σε ένα διαφορετικό γλωσσικά περιβάλλον, προκαλεί ιδιαίτερα αισθήματα στο παιδάκι που ταξιδεύει με τη μαμά του στη Σουηδία. Με άλλα λόγια ενώ υπάρχει μία σύγκλιση των γλωσσών μεταξύ τους, αυτό δεν συνεπάγεται με την εξομοίωση ή την απώλειά τους.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
