Στη μάνα σου τόπες;

Άρθρο μας αναρτημένο στο Περιγλώσσιο.

Ταξίδια! Hello; may I help you?

Γαλλία, Παρίσι, 1η Αυγούσου 13:14 μμ, Διεθνές Αεροδρόμιο, Charle de Gaulle: «Mr. Papadopoulos is kindly requested to proceed to gate…». Ισπανία, Αεροδρόμιο Μαδρίτη-Barajas, «Mr. Papadopoulus is kindly requested to proceed to gate… Στοκχόλμη, Αεροδρόμιο Arlanda (ψιθυριστά): «Μαμά και αυτοί Έλληνες είναι, τους άκουσα να μιλάνε…».

Ταξίδια ατόμων, ταξίδια κοινωνιών, ταξίδια ιδεών, κειμένων και ταυτοτήτων. Ποτέ πριν οι άνθρωποι δεν είχαν τόσα κοινά σε τόσο εκτεταμένη γεωγραφικά περιοχή. Πράγματι, αυτό που χαρακτήριζε την Ευρωπαϊκή τουλάχιστον κοινωνία πριν από τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο είναι ο περιορισμός του βεληνεκούς του ατόμου μέσα στα στενά πλαίσια που το όριζε η κοινότητά του. Λίγοι ήταν δε αυτοί που είχαν την δυνατότητα να προσεγγίσουν αστικά κέντρα, που και αυτά ήταν συγκριτικά κατά πολύ μικρότερα από τα σύγχρονα αντίστοιχά τους. Αυτό όμως άλλαξε ραγδαία τις επόμενες δεκαετίες. Τα παιδιά γέννιουνται μέσα σ’ ένα κοινό πολιτισμικό πλαίσιο και αποκτούν κοινά ερεθίσματα ήδη από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους.

Τα προϊόντα του σύγχρονου πολιτισμού είναι κοινά για όλους τους ανθρώπους της ευρωπαϊκής ηπείρου και όχι μόνο. Το κινητό τηλέφωνο, το αυτοκίνητο, το τζιν, ο υπολογιστής κτλ. ως υλικά προϊόντα, οι μουσικές παραγωγές, τα κινούμενα σχέδια, οι κινηματογραφικές ταινίες, τα βιβλία είναι στοιχεία που αναγνωρίζονται πολύ εύκολα από τη Σουηδία μέχρι την Ιταλία και από την Ισπανία μέχρι τη Ρωσία. Μία καθ’ όλα φυσιολογική συζήτηση σήμερα μεταξύ ανθρώπων από διαφορετικές εθνικότητες και κράτη με θέμα την αγαπημένη ταινία, την εθνική Βραζιλίας, τον πόλεμο στο Ιράκ και την υπερθέρμανση του πλανήτη, θα φάνταζε ίσως και αδύνατη πριν από μερικά χρόνια. Έτσι, σήμερα οι άνθρωποι (κατ)έχουν κοινά γνωστικά σχήματα, έχουν κοινά αντικείμενα αναφοράς, που τους επιτρέπουν να διατυπώνουν απόψεις, κρίσεις, να συμφωνούν και να διαφωνούν ως προς αυτά.

Ο σύγχρονος τρόπος ζωής που δημιουργείται κατεξοχήν μέσα στα αστικά κέντρα, οι απαιτήσεις και οι προκλήσεις της παγκοσμιοποίησης διαμόρφωσαν τις κοινωνικές δομές και κατά συνέπεια την ίδια τη γλώσσα. Οι γλώσσες προσαρμόζονται σχεδόν με την ίδια ταχύτητα στην κοινωνική μεταβολή και ανανεώνονται σε διάφορα επίπεδα και από διαφορετικές πηγές. Περισσότερο προφανείς είναι οι αλλαγές σε επίπεδο λεξιλογίου. Σε ποια άραγε σύγχρονη γλώσσα δεν υπάρχει μία ή και περισσότερες λέξεις για τον ηλεκτρονικό υπολογιστή, το κινητό τηλέφωνο, το αυτοκίνητο κ.τ.ό.

Οι πηγές γλωσσικού εμπλουτισμού είναι πολλές και διάφορες όπως για παράδειγμα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι επιστημονικές και επαγγελματικές κοινότητες, ο τουρισμός κτλ. Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η δημιουργία κοινών κειμενικών ειδών, που επιφέρουν παρόμοιους διαγλωσσικά τρόπους έκφρασης και επικοινωνίας. Ο τρόπος που γράφεται ένα άρθρο σε μία εφημερίδα μπορεί να καθορίζεται από πρότυπα που προέρχονται από άλλες γλωσσικές κοινότητες, το ίδιο και ο τρόπος που γίνεται η εκφώνηση ενός δελτίου ειδήσεων. Άραγε πόσο διαφέρει το επιστημονικό κείμενο ενός φυσικού στην Ελλάδα από ένα αντίστοιχο κείμενο στην Ισπανία, όχι μόνο ως προς το ύφος αλλά και ως προς το λεξιλόγιο; Καινούργιες ανάγκες δημιουργούν καινούργιους τρόπους έκφρασης και διαμορφώνουν ανάλογα τη γλώσσα.

Βέβαια, υπάρχουν και δυσχέρειες που προκαλούνται από την άνιση υπεροχή ορισμένων γλωσσών σε άλλες στο σύγχρονο κόσμο, που διαφαίνεται στην περίπτωση της αγγλικής. Η επιβολή αυτής της γλώσσας στο διαδίκτυο, στις επιστημονικές κοινότητες κτλ. έχει ως αποτέλεσμα συχνά τη δημιουργία αντιδράσεων από ανθρώπους που αισθάνονται ότι η ταυτότητά τους απειλείται. Ο Manuel Muñoz στην εφημερίδα “The New York Times” παρουσιάζει τη δεινή κατάσταση στην οποία περιέρχεται συχνά ένας ισπανόφωνος μεξικανός, όταν περνά στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η Αγγλική, η γλώσσα με γόητρο, ασκεί πίεση σε μη αγγλόφωνους ομιλητές ώστε να αποβάλουν στοιχεία γλωσσικά τα οποία τους χαρακτηρίζουν σε ατομικό επίπεδο. Η γλώσσα (η αγγλική) γίνεται στοιχείο επιβολής στο άτομο, σε διαφορετική περίπτωση αυτό δεν ακολουθεί τους κανόνες που θέτει η συγκεκριμένη κοινωνία. Το παράδειγμα του Muñoz, υποδηλώνει ότι τα άτομα μέλη τοπικών κοινωνιών είναι σε θέση να θέτουν κάποια όρια, αντιδρώντας σύμφωνα με ένα καλυμμένο γόητρο για την ιδιαίτερή τους γλώσσα. Διατηρούν επίσης ορισμένες σταθερές που χαρακτηρίζουν τα άτομα και σε προσωπικό επίπεδο όπως είναι το όνομα, που ταυτόχρονα σε πλείστες περιπτώσεις δείχνει και τη γλωσσική κοινότητα προέλευσης ή καταγωγής.

Η γλώσσα επομένως είναι ένα από τα στοιχεία μέσα από τα οποία διαφαίνεται η κοινωνική πρόοδος, η εξέλιξη και η προσαρμογή στις σύγχρονες απαιτήσεις. Ωστόσο, η γλώσσα παραμένει ένα στοιχείο ταυτότητας. Ο κύριος Παπαδόπουλος στη Μαδρίτη ή στο Παρίσι, φέρει χαρακτηρισμένη στο όνομά του την εθνική του καταγωγή. Ενώ, η ελληνική γλώσσα σε ένα διαφορετικό γλωσσικά περιβάλλον, προκαλεί ιδιαίτερα αισθήματα στο παιδάκι που ταξιδεύει με τη μαμά του στη Σουηδία. Με άλλα λόγια ενώ υπάρχει μία σύγκλιση των γλωσσών μεταξύ τους, αυτό δεν συνεπάγεται με την εξομοίωση ή την απώλειά τους.

Ο πρώτος "μιντιακός" επαναστάτης.

Ο Paul Valery σε άρθρο που δημοσιεύεται στο Βήμα της Κυριακής (8 Ιουλίου 2007), απονέμει τον τίτλο του πρώτου μιντιακού επαναστάτη στον Giuseppe Garibaldi. Με αφορμή αυτό, θα σου πω φίλε αναγνώστη, λίγες σκέψεις μου για τη λειτουργία της γλώσσας στη δημιουργία ταυτοτήτων. Με άλλα λόγια ποιο ρόλο διαδραματίζει η γλώσσα στην κατασκευή της εικόνας (image making);

Γράφει ο Paul Valery: "... ο ίδιος ο Γκαριμπάλντι αποδείχθηκε ένας ευφάνταστος πιονέρος της χειραγώγησης του Τύπου. Το 1860, όταν έδιωξε τον στρατό των Βουρβόνων από τη Σικελία, δεν είχε μόνο 1000 απαίδευτους εθελοντές μαζί του αλλά και περισσότερους από 100 δημοσιογράφους. 'Ήταν πολύ επιδέξιος στο χειρισμό του πλήθους των δημοσιογράφων' λέει η Ράιλ. Έβρισκε χρόνο για να τους μιλάει και να είναι καλός μαζί τους'. Βρήκε ακόμη τον χρόνο να υπογράψει αυτόγραφα την παραμονή της επίθεσης στο Παλέρμο. "

Τι αποτέλεσμα είχαν όλα αυτά;
" ... Μια νέα ποδοσφαιρική ομάδα, η Νότιγχαμ Φόρεστ, υιοθέτησε το κόκκινο χρώμα προς τιμήν του, ενώ κυκλοφόρησαν και ομώνυμα μπισκότα... Οι υπηρέτες του οικοδεσπότη του έκαναν χρυσές δουλειές πουλώντας τρίχες από τη χτένα του και μικροσκοπικά μπουκαλάκια με το νερό που είχε χρησιμοποιήσει για το μπάνιο του..." Και βεβαίως ένα θρύλο για την εποχή του που φθάνει μέχρι τις μέρες 200 χρόνια μετά το θάνατό του.

Από τον Γκαριμπάλντι λοιπόν μέχρι τους σύγχρονους αστέρες ηθοποιούς, πολιτικούς κτλ. δεν λείπει η αξιοποιήση ενός τρόπου προβολής που είναι σε σημαντικό βαθμό γλωσσικός. Όχι δεν αναφέρομαι απλώς στο πόσο δεινός χειριστής της γλώσσας είναι ο ομιλητής, αλλά και στη γλώσσα που χρησιμοποιείται από τον κύκλο του προσώπου αυτού και από τα μέσα ενημέρωσης. Η γλώσσα είναι αυτή που σταδιακά δημιουργεί τον μύθο θετικό ή αρνητικό για ένα πρόσωπο και ταξιδεύει...

Αυτές οι ιδιότητες της γλώσσας είναι ιδιαίτερες και πολύ σημαντικές. Η ανάλυση της γλώσσας που χρησιμοποιείται για την κατασκευή της εικόνας δεν είναι απλώς γλωσσική, αλλά είναι ψυχολογική, κοινωνιολογική, επικοινωνιακή. Κλίνοντας το μάτι στις θεωρίες της λογοτεχνίας θα διακρίναμε τη συγχώνευση της ταυτότητας ως αφήγησης, της κατασκευής του προσώπου αλλά και του ακροατηρίου μέσα από κειμενικούς μηχανισμούς.

νέα επι-κοινωνία

Ποτέ άλλοτε οι άνθρωποι
δεν είχαν τόσα κοινά
θέματα
για να επικοινωνήσουν,
από όσα έχουν σήμερα.
.
.
Το πέρασμα από τη γραφή στην ηλεκτρονική γραφή, από το κείμενο στο υπερκείμενο, δεν είναι άσχετο με την κοινωνική μετεξέλιξη και θεώρηση των εθνικών και γεωγραφικών ορίων. Οι ιδέες και τα πρόσωπα κινούνται ελεύθερα όχι σε ένα επίπεδο της συγκεκριμένης κοινωνίας, έθνους ή κράτους, αλλά σε ένα επίπεδο υπέρ-κοινωνικό, υπέρ-εθνικό, παγκόσμιο.
.

.
Η τοπική γλώσσα υποτάσσεται στην υπερ-γλώσσα, τη δικτυακή γλώσσα επικοινωνίας, που είναι επί του παρόντος μία Αγγλική η οποία έχει ξεπεράσει τους φραγμούς των ΗΠΑ ή του Ηνωμένου Βασιλείου.
.

.
Η χρήση της γλώσσας αυτής, στο διαδίκτυο δεν είναι απλώς θέμα της τεχνολογικής προόδου στους τομείς της επικοινωνίας. Είναι κατεξοχήν θέμα ιστορικών συνθηκών, ένα δημιούργημα του μεταπολεμικού κόσμου.
.

.
Η αγγλική γλώσσα, υπήρξε μία από τις γλώσσες με ευρεία διάδοση και λόγω της αποικιοκρατίας. Ωστόσο, ο β' παγκόσμιος πόλεμος και η έκβασή του, ο ψυχρός πόλεμος και η έκβασή του, η στρατιωτική ισχύς (πβ. κατοχή υπερόπλων όπως η ατομική βόμβα) από τις δυτικές χώρες, η επιβολή της δυτικής οικονομίας και ιδιαίτερα της οικονομίας των ΗΠΑ, παράλληλα με την ισχυροποίηση και ανάκαμψη των δυτικών κοινωνιών, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την χρήση της αγγλικής γλώσσας, ως γλώσσας επικοινωνίας και εμπορίου.
.
.
Βέβαια, όλα αυτά αιτιολογούν τη χρήση της Αγγλικής, αλλά δεν απαντούν στο ερώτημα γιατί σήμερα δεν χρησιμοποιήθηκαν άλλες γλώσσες όπως η Γαλλική. Θεωρούμε, ότι και η Γαλλική υπήρξε μια γλώσσα με προϋποθέσεις ανάλογες της Αγγλικής. Η Γαλλική δεν ευνοήθηκε τόσο από την έκβαση του πολέμου, καθώς η Γαλλία είναι μια χώρα που θεωρήθηκε ότι έτυχε κατά κάποιο τρόπο απελευθερώσεως, όπως και η υπόλοιπη ηπειρωτική Ευρώπη, έτσι είχε απωλέσει ένα κομμάτι του προ-πολεμικού της κύρους. Σε συνδυασμό βεβαίως με τη σταδιακή απώλεια και των δικών της αποικιών όπου η γαλλική γλώσσα είχε ιδιαίτερη χρήση. Σε κάθε περίπτωση, οι λόγοι επικράτησης της Αγγλικής είναι πολλοί. Η διάδοσή της, όμως, ενισχύεται σημαντικά από το διαδίκτυο.
.
.
Το διαδίκτυο και η αγγλική επιβάλλουν μία κουλτούρα, η οποία επηρεάζει την κατά τόπους εθνική πνευματική παραγωγή και αλλοιώνει την πολιτιστική και πνευματική ισχύ που ιστορικά είχε το έθνος κράτος στους πολίτες του. Η γλώσσα αποκτά με τον τρόπο αυτό μία ιδιαίτερη δυναμική, μια κοινωνικοπλαστική ισχύ μεταφοράς προτύπων και αξιών.
.
.
Δεν κρίνουμε την επικράτηση της αγγλικής γλώσσας με αξιολογικούς όρους, όπως συμβαίνει συχνά. Κάθε άλλο, θεωρούμε ότι διαγλωσσική αλληλεπίδραση είναι πηγή εμπλουτισμού των εθνικών γλωσσών. Είναι όμως ανάγκη στο στίβο του πολιτισμού και της πνευματικής παραγωγής οι γλώσσες και ιδιαίτερα οι μικρές γλώσσες να είναι σε θέση να επωφεληθούν από τη δυνατότητα που έχουν, έστω με τη χρήση της αγγλικής, να εμπλουτισθούν με γνώσεις και τρόπο σκέψης από διάφορες μεριές του πλανήτη.
.
.
Η ισχύς των μικρών γλωσσών θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα τους για προσαρμογή στις νέες συνθήκες και στις νέες προκλήσεις. Σε αυτό μπορούν να συνδράμουν οι διάφορες κοινότητες εργασίας, που είναι παράλληλα και ιδιαίτερες γλωσσικές κοινότητες, δηλαδή οι επιστήμονες, οι έμποροι κτλ. Αυτοί με την κινητικότητα που τους διακρίνει, την οργάνωση που έχουν σε υπερ-εθνικό επίπεδο μπορούν να συμβάλουν στον εμπλουτισμό της ιδιαίτερης τους γλώσσας αφενός με μεταφράσεις, αποδόσεις όρων κτλ., αφετέρου με τη σταδιακή προώθηση και άλλων γλωσσών εκτός από την Αγγλική ως γλώσσες επιστήμης, εμπορίου κτλ. στα συνέδρια και στα έντυπά τους.
.
.
Ο σεβασμός στο γλωσσικό πολιτισμό είναι αναγκαίος, για την προώθηση γλωσσικών πολιτών. Κάθε σκέψη για πρόοδο, έχει την πηγή της στον ειλικρινή σεβασμό της εθνικής πολιτισμικής παραγωγής, αλλά και στο σεβασμό της παραγωγής των υπολοίπων γλωσσών μικρών και μεγάλων.

.

.

Παρασκευή, 1η Ιουνίου 2007

Περί Λόγου

Η παρούσα ιστοσελίδα είναι αφιερωμένη στην ανθρώπινη γλώσσα. Επιδίωξη μας είναι εκφράσουμε τις σκέψεις και τις τοποθετήσεις μας για κάτι οικείο, το λόγο, τόσο ως εσωτερικό σύστημα, όσο και ως εξωτερική έκφραση (κείμενο γραπτό ή προφορικό).

.

.

Το ταξίδι αυτό δεν θα οδηγήσει κατ' ανάγκη στην ανεύρεση λύσεων για τα γλωσσικά προβλήματα, αλλά στην ανανέωση του προβληματισμού που έχουμε για τη γλώσσα.

.

.

Επιθυμούμε πραγματικά να έχουμε μία συνομιλία μαζί σου αγαπητέ μας αναγνώστη, να έχουμε τη δική σου φωνή και συμβολή και να δομήσουμε μαζί μία επι-κοινωνία.

.

.

Ευχόμαστε καλή και γόνιμη για τη σκέψη περιδιάβαση.

.

.

Παρασκευή, 4 Μαΐου 2007